منطقه 1با نام شمیران هم شناخته می‌شود.

منطقهٔ ۱ تهران در یک نگاه

رشته‌کوه البرز مرز شمالی منطقهٔ ۱ را می‌سازد؛ منطقه از شرق به لواسانات می‌رسد و در جنوب، بزرگراه‌های چمران، مدرس، شهید صدر و شهید بابایی آن را از بقیهٔ شهر جدا می‌کنند. این منطقه بخشی از پهنهٔ شمیرانات به مرکزیت تجریش است و شهرداری آن در ده ناحیه کار می‌کند.

در دادهٔ مکانی کیلید، محله‌هایی مانند تجریش، قیطریه، نیاوران، جماران، الهیه، فرمانیه، زعفرانیه، ولنجک، اوین، درکه، دربند، دزاشیب، چیذر، کامرانیه، اقدسیه، آجودانیه، ازگل و سوهانک زیر نام این منطقه آمده‌اند. ویکی‌پدیای فارسی هم یادآوری می‌کند که شمار درخور توجهی از محله‌های قدیمی تهران در همین منطقه قرار دارد.

کوه و دره چهرهٔ منطقهٔ ۱ را ساخته‌اند. کوهستان‌های دربند، درکه، کلکچال و اوین از تفرجگاه‌های آن به شمار می‌روند، ارتفاعات توچال بر منطقه مشرف است و ویکی‌پدیا از هفت روددره در محدودهٔ آن نام می‌برد. برای گردش‌های کوتاه‌تر هم بوستان‌های نیاوران، جمشیدیه و قیطریه در دسترس‌اند.

منطقهٔ ۱ تهران کجاست؟

به نوشتهٔ ویکی‌پدیای فارسی، منطقهٔ ۱ شهرداری تهران وسعتی حدود ۴۹٫۹ کیلومترمربع و حریمی حدود ۱۳۱٫۱ کیلومترمربع دارد. این منطقه از شمال به ارتفاعات دامنهٔ جنوبی کوه‌های البرز، از جنوب به بزرگراه چمران (تا دوراهی هتل آزادی)، بزرگراه مدرس و پل صدر، از غرب به اراضی رودخانهٔ درکه و از شرق به انتهای بزرگراه ارتش محدود می‌شود. منطقه از نظر طراحی و بافت نوعی باغ‌شهر به شمار می‌رود و بیشتر بافتی قدیمی دارد؛ با ساخت‌وسازهای تازه، ساختمان‌های بلند و برج‌های بسیاری هم در آن ساخته شده است.

متراژ خانه‌های منطقهٔ ۱ معمولاً بالاست و در سال‌های اخیر ساخت‌وساز زیادی در آن انجام شده که نتیجه‌اش آپارتمان‌های نوساز فراوان است. رونق ساخت‌وساز باعث شده شهرداری در سال‌های اخیر محدودیت‌های تازه‌ای برای ساخت در این منطقه اعمال کند؛ دورنمای هر طرح ساختمانی در شهرداری بررسی می‌شود و دستور ساخت متناسب با آن صادر می‌شود.

توسعهٔ فضای سبز یکی از ویژگی‌ها و وجوه تمایز منطقهٔ ۱ است. ایجاد فضاهای سبز تازه و کاشت نهال و درخت همراه با نگهداری از درختان انبوه موجود، توسعه و ترمیم راه‌های دسترسی برای آسان‌تر شدن سفرهای شهری، و خدمات رفاهی، فرهنگی و ورزشی برای پاسخ به نیازهای شهروندان، به‌ویژه نسل جوان، از محورهای اصلی برنامه‌های عمرانی منطقهٔ ۱ بوده است.

شمیرانات کجاست؟

شمیرانات شمالی‌ترین شهرستان استان تهران است و بر دامنه‌های رشته‌کوه البرز قرار دارد. این شهرستان از دو بخش «لواسانات» و «رودبار قصران» تشکیل شده و از شمال به استان‌های مازندران و البرز و از جنوب به شهرستان‌های تهران، پردیس و دماوند محدود می‌شود. مرکز شمیرانات شهر تجریش است که به‌تدریج در شمال تهران ادغام شده و سرتاسر منطقهٔ ۱ شهرداری تهران را در بر می‌گیرد. به همین دلیل از منطقهٔ ۱ تهران با نام «شمیران» یا «شمرون» هم یاد می‌شود.

این ناحیه در ارتفاعات قرار دارد و اقلیمی کوهستانی دارد؛ به‌ویژه در ارتفاعات شمالی شمیرانات، زمستان‌ها سرد و پربارش و تابستان‌ها خنک‌تر از مرکز تهران است. میانگین بارش سالانهٔ شهرستان حدود ۴۳۶ میلی‌متر ثبت شده و آلودگی هوا در این بخش از شهر به‌طور چشمگیری کمتر از مرکز و جنوب تهران است.

بخش کوهستانی شمیرانات (قصران) پیشینه‌ای کهن دارد و پیش از اسلام در منابع جغرافیایی با نام «کوهستان ری» شناخته می‌شد. محدودهٔ قدیم «شهر شمیران» محله‌های امروزی شمیران مانند تجریش، جماران، نیاوران و ولنجک را در بر می‌گرفت. در دورهٔ قاجار شمیران ییلاق پایتخت به شمار می‌رفت و ساخت کاخ‌های سعدآباد و نیاوران در همین ناحیه آغاز شد. در نیمهٔ دوم قرن بیستم، شمیرانات به‌عنوان منطقه‌ای خوش‌آب‌وهوا توسعه یافت و به مرور در قالب منطقهٔ ۱ شهرداری تهران درآمد. نام قدیمی «شمرون» هنوز هم به این ناحیه گفته می‌شود. شمیرانات امروز افزون بر بخش شهری، روستاها و مناطق ییلاقی فراوانی در لواسانات و رودبار قصران دارد.

دسترسی‌ها

منطقهٔ شمیرانات دسترسی خوبی به شبکهٔ حمل‌ونقل تهران دارد. بزرگراه شهید چمران از جنوب‌غربی ولنجک و تجریش می‌گذرد و بزرگراه صدر محله‌های اقدسیه، فرمانیه، قیطریه و الهیه را به هم پیوند می‌دهد. خیابان‌های اصلی منتهی به شمیرانات خیابان ولیعصر (که تجریش را به مرکز و جنوب تهران می‌رساند)، خیابان شریعتی (از میدان قدس در تجریش تا پیچ شمیران)، بلوار نیاوران و خیابان اقدسیه‌اند. پل صدر، در امتداد بزرگراه صدر، از مسیرهای شلوغ این منطقه است.

در حمل‌ونقل عمومی، ایستگاه تجریش نخستین ایستگاه خط ۱ متروی تهران است و در خیابان شریعتی، نرسیده به میدان تجریش قرار دارد. این ایستگاه در بهمن ۱۳۹۰ افتتاح شد و راه دسترسی به نیاوران، دربند و دیگر محله‌های شمیران است. افزون بر مترو، خط ۷ اتوبوس تندرو از میدان تجریش در سراسر خیابان ولیعصر تا میدان راه‌آهن حرکت می‌کند و پایانه‌های اتوبوس میدان تجریش مسافران را به نقاط مختلف تهران می‌رسانند.

خیابان‌های ولیعصر و کارگر و بزرگراه‌های شهید چمران و مدرس، شمیرانات را به مرکز شهر پیوند می‌دهند؛ هرچند در ساعت‌های اوج، بزرگراه‌ها و خیابان‌های منتهی به شمال تهران ترافیک سنگینی دارند.

امکانات رفاهی

شمیرانات امکانات رفاهی متنوعی دارد. برخی از امکانات منطقه این‌هاست:

مراکز خرید و بازارها: بازار تجریش با فروشگاه‌ها، پاساژها و بازارچه‌های سنتی، بازار محلی اصلی شمیرانات است. در نیاوران هم مجتمع‌های تجاری و فروشگاه‌های برند وجود دارد و در زعفرانیه و فرمانیه پاساژها و فروشگاه‌های بزرگ فعال‌اند؛ از جمله مرکز خرید پالادیوم در خیابان مقدس اردبیلی.

خدمات درمانی: شمیرانات چند بیمارستان و درمانگاه مجهز دارد؛ از جمله مرکز پزشکی شهدای تجریش در میدان تجریش که پیش از ۱۳۵۷ «مرکز پزشکی رضا پهلوی» نام داشت، بیمارستان تخصصی ریهٔ مسیح دانشوری و بیمارستان نورافشار. کلینیک‌ها و مطب‌های تخصصی پزشکی هم در تجریش، نیاوران و قیطریه فراوان‌اند.

مراکز آموزشی: در شمیرانات مؤسسات آموزشی و مدارس غیردولتی زیادی فعال‌اند و برخی از مدارس شناخته‌شده در تجریش و نیاوران قرار دارند. دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله هم در منطقهٔ ۱ هستند. فرهنگسراها و کتابخانه‌های عمومی منطقه نیز خدمات آموزشی و فرهنگی ارائه می‌کنند.

فرهنگی و تفریحی: کاخ نیاوران و کاخ سعدآباد از جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی شمیرانات‌اند. زیارتگاه امامزاده صالح در تجریش و بقعهٔ امامزاده قاسم در شمال شمیران از اماکن مذهبی پرطرفدارند. توچال و بوستان‌های جمشیدیه و قیطریه امکان تفریح در دل طبیعت را فراهم می‌کنند و پیست‌های اسکی دربندسر، شمشک و دیزین در نزدیکی شمیران قرار دارند. کاربری شمیرانات بیشتر مسکونی و تفریحی است و ساکنان از فضاهای سبز و راه‌های پیاده‌روی کوهستانی بهره می‌برند.

سایر خدمات محلی: در محله‌های شمیرانات، ادارات و سازمان‌های خدماتی، مراکز انتظامی، پست و بانک‌ها پراکندگی مناسبی دارند و باشگاه‌های ورزشی خصوصی متعددی در فرمانیه و زعفرانیه فعال‌اند.

معرفی محله‌های شاخص شمیرانات

اهمیت شمیرانات باعث شده محله‌های شناخته‌شدهٔ گوناگونی در آن شکل بگیرد:

تجریش: از محله‌های قدیمی تهران است و به «نخستین محلهٔ منطقهٔ ۱» شهرت دارد. تجریش مرکز تجاری و زیارتی شمیرانات است و بازار قدیمی تجریش و امامزاده صالح در آن قرار دارند. به دلیل دسترسی به بزرگراه‌ها و پایانهٔ اتوبوسرانی، تجریش همیشه شلوغ و پرتردد است و در اطراف میدان تجریش آپارتمان‌ها و مجتمع‌های نوساز زیادی ساخته شده است.

نیاوران: محله‌ای در شمال‌شرقی شمیرانات و بر دامنه‌های البرز است که محله‌های اطرافی چون منظریه، جمشیدیه و کاشانک را هم در بر می‌گیرد. نیاوران به فضای آرام و خانه‌های ویلایی‌اش شناخته می‌شود و کاخ نیاوران، مجموعهٔ فرهنگی‌تاریخی نیاوران و بوستان نیاوران در آن قرار دارند. در سال‌های اخیر برج‌های مسکونی تازه‌ای هم در نیاوران ساخته شده است.

زعفرانیه: محله‌ای در شمال‌غربی تجریش است که از شمال به ارتفاعات توچال، از جنوب به خیابان ولیعصر و محمودیه، از شرق به تجریش و از غرب به رودخانهٔ ولنجک محدود می‌شود. زعفرانیه در گذشته روستایی کوچک میان ولنجک و سعدآباد بود. امروز بخشی از باغ‌های قدیمی آن حفظ شده و آپارتمان‌های نوساز و برج‌های مسکونی هم در آن ساخته شده‌اند. چند سفارتخانه و مرکز خرید نیز در این محله فعال‌اند.

فرمانیه: محله‌ای در شمیران است که از شمال به نیاوران، از جنوب به بزرگراه صدر، از غرب به دزاشیب و چیذر و از شرق به خیابان پاسداران و اقدسیه می‌رسد. اراضی فرمانیه از آنِ شاهزاده عبدالحسین میرزا فرمانفرما، نخست‌وزیر سال‌های پایانی قاجار، بود و نام محله از خانوادهٔ فرمانفرماییان گرفته شده است. امروز فرمانیه با برج‌های مسکونی جدید، باشگاه‌های ورزشی و مراکز خرید شناخته می‌شود.

قیطریه: محله‌ای مسکونی به وسعت حدود ۱٫۵ کیلومترمربع در منطقهٔ ۱ است. بوستان قیطریه، تپه‌های مجاور و دسترسی به بزرگراه صدر از ویژگی‌های این محله است و بیشتر ساختمان‌هایش در دهه‌های اخیر ساخته شده‌اند. آپارتمان‌نشینانی که محیطی آرام همراه با دسترسی مناسب به بزرگراه‌ها و مراکز خرید می‌خواهند، قیطریه را انتخاب می‌کنند.

دزاشیب: محله‌ای در شرق تجریش است که از شمال به جماران و نخجوان، از جنوب به تپه‌های قیطریه، از غرب به خیابان شریعتی و از شرق به چیذر و فرمانیه محدود می‌شود. دزاشیب بافتی قدیمی دارد و بالا و پایین آن هر کدام هویتی جداگانه دارند. در این محله هنوز خانه‌های ویلایی و باغ‌های قدیمی دیده می‌شود و در سال‌های اخیر ساخت آپارتمان‌های نوساز هم در آن آغاز شده است.

اقدسیه و شهرک‌های اطراف: اقدسیه در شمال‌شرق تهران و در همسایگی فرمانیه قرار دارد و شهرک‌هایی مانند شهرک نفت، شهرک قائم و شهرک شهید محلاتی در همین ناحیه‌اند. در اقدسیه برج‌های مسکونی و مجتمع‌های بزرگ ساخته شده و فضای سبز در کنار بزرگراه‌های منطقه وجود دارد. دسترسی به بزرگراه‌ها و نزدیکی به مراکز آموزشی و تجاری، این محله‌ها را پرطرفدار کرده است.

اوین و ولنجک: اوین در همسایگی بزرگراه‌های چمران و حکیم قرار دارد و پروژه‌های مسکونی بلندمرتبهٔ بسیاری در آن ساخته شده است. ولنجک، که ایستگاه تله‌کابین توچال در بالای آن قرار دارد، جاذبه‌های طبیعی و مسیرهای کوه‌نوردی دارد؛ این محله به دلیل ارتفاع بیشتر هوای مطبوع‌تری دارد و در زمستان برف بیشتری می‌بارد.

دربند، جماران و پس‌قلعه: بخش کوهستانی شمیرانات آبادی‌های ییلاقی مانند دربند، جماران و پس‌قلعه را در بر می‌گیرد. دربند بر دامنهٔ کوه در شمال تجریش قرار دارد و به کافه‌ها و رستوران‌های سنتی‌اش مشهور است. جماران، که محل اقامت روح‌الله خمینی بود، محله‌ای آرام با چشم‌انداز کوهستان است. پس‌قلعه، که برخی نام قدیم آن را «دربند علیا» می‌دانند، روستایی در بخش رودبار قصران است که در ارتفاع ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد؛ رودخانهٔ دربند از میان آن می‌گذرد و به دلیل هوای خنک و مسیرهای کوه‌نوردی توچال، از دیرباز گردشگاه تهرانی‌ها بوده است. تله‌سیژ دربند و کافه‌ها و رستوران‌های کوهستانی پس‌قلعه آن را به جایی محبوب برای تفریح آخر هفته تبدیل کرده‌اند.

بافت شهری، فضای سبز و کیفیت زندگی

با وجود آپارتمان‌های چندطبقه، شمیرانات هنوز بخشی از بافت ویلایی و کوهپایه‌ای خود را حفظ کرده است؛ به‌ویژه در اطراف دربند، دارآباد و نیاوران خانه‌های ویلایی باغ‌دار دیده می‌شود. در مقابل، در مراکز محله‌های تجاری مانند تجریش، فرمانیه و زعفرانیه برج‌ها و آپارتمان‌های نوساز ساخته شده و ترکیبی از معماری سنتی (ویلاهای قدیمی) و مدرن (آپارتمان‌نشینی) در منطقه پدید آمده است.

فضای سبز شمیرانات گسترده است. منطقه از یک سو به رشته‌کوه البرز و از سوی دیگر به بوستان‌ها می‌رسد؛ بوستان‌های نیاوران، جمشیدیه و قیطریه از مراکز تفریحی منطقه‌اند و کوهستان‌های دربند، درکه، دارآباد و کلکچال از مقصدهای کوه‌نوردی و گردشگری تهران به شمار می‌روند. دمای سالانهٔ شمیران در ایستگاه هواشناسی سعدآباد، بر پایهٔ آمار بیست‌ساله، ۱۲٫۹ درجهٔ سانتی‌گراد است و شمار روزهای برفی آن ۲۴ روز در سال ثبت شده است. پارک‌ها و ارتفاعات پردرخت، افزون بر زیبایی، به کاهش آلودگی هوا کمک می‌کنند و آلودگی هوا در شمیرانات از بیشتر بخش‌های تهران کمتر است.

فضای باز و امکانات رفاهی، شمیرانات را برای زندگی خانوادگی مناسب کرده است؛ بافت آرام و پارک‌های فراوان به کودکان و سالمندان امکان بیشتری برای استفاده از فضای سبز می‌دهد و دسترسی به مراکز درمانی و آموزشی هم از مزیت‌های منطقه است. در عین حال، ترافیک سنگین گاهی نارضایتی ایجاد می‌کند و هزینهٔ بالای مسکن یکی از چالش‌های اصلی منطقه است.

جمع‌بندی

شمیرانات با طبیعت کوهستانی، هوای پاک‌تر، امکانات رفاهی و محله‌های چشم‌نواز از بسیاری جنبه‌ها برای زندگی مناسب است. برای خانواده‌ها، مدارس و بیمارستان‌ها، پارک‌های متعدد و فضای باز و کوه‌پیمایی منطقه جذاب است. با این حال هزینهٔ بالای مسکن و اجاره در شمیرانات چالشی جدی است و خانواده‌ها و زوج‌هایی با بودجهٔ محدود باید با دقت بیشتری انتخاب کنند؛ برای نمونه آپارتمان‌های نوساز با متراژ متوسط در اقدسیه یا ولنجک را هم در نظر بگیرند.

این منطقه برای چه کسانی مناسب است؟

• دوستداران کوه و طبیعت که می‌خواهند دربند، درکه و ارتفاعات توچال را در همسایگی خود داشته باشند.
• خانواده‌هایی که دسترسی به بوستان‌های محله‌ای مانند نیاوران، جمشیدیه و قیطریه برایشان اهمیت دارد.
• دانشجویان، استادان و کارکنان دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله.
• کسانی که با مترو رفت‌وآمد می‌کنند و می‌خواهند نزدیک ایستگاه‌هایی چون تجریش، قیطریه، شهید صدر یا قائم زندگی کنند.
• علاقه‌مندان به بافت قدیمی شمیران، بازار تجریش و فضای فرهنگی کاخ‌های نیاوران و سعدآباد.

پیش از انتخاب محله، مسیر هر روزتان تا محل کار یا مدرسه را در ساعت شلوغی امتحان کنید و آگهی‌های خرید و اجارهٔ همین منطقه را در کیلید کنار هم بگذارید.

شاخص‌های منطقهٔ ۱

موقعیت

شمال‌شرق تهران، بر دامنهٔ رشته‌کوه البرز

نام دیگر

شمیران

جمعیت

بیش از ۴۸۷٬۰۰۰ نفر (سرشماری ۱۳۹۵)

محله‌های شناخته‌شده

تجریش، نیاوران، زعفرانیه، ولنجک، الهیه، فرمانیه، قیطریه، دربند، درکه

جاذبه‌ها

کاخ نیاوران، کاخ سعدآباد، بازار تجریش، امامزاده صالح، موزهٔ سینمای ایران

طبیعت و بوستان‌ها

دربند، درکه، کلکچال، توچال؛ بوستان‌های نیاوران، جمشیدیه و قیطریه

ایستگاه‌های مترو

تجریش، قیطریه، شهید صدر، قائم، شهید محلاتی، اقدسیه، نوبنیاد

بزرگراه‌ها

چمران، مدرس، شهید صدر، شهید بابایی، ارتش، امام علی، صیاد شیرازی

دانشگاه‌ها

دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله

بیمارستان

بیمارستان شهدا، میان میدان تجریش و میدان قدس